het verhaal van de kapperspaal

HET VERHAAL VAN DE KAPPERSPAAL

In vroeger tijden herkende je een kapperszaak of barbershop aan zijn kapperspaal, die aan de buitengevel bevestigd was.

Een opmerkelijk object met een bijzondere geschiedenis.

 

KNIPPEN, TREKKEN, SNIJDEN

De barbier had in de 16e eeuw niet alleen het haarknippen en scheren in zijn takenpakket: hij draaide ook zijn hand er niet voor om voor het trekken van een kies of het verrichten van een kleine operatie.

Ook aderlaten behoorde tot zijn taak. De arm van de patient werd afgebonden met een windsel en door gebruik te maken van een stok, kon de slagader in de arm goed afgekneld worden.

Vervolgens werd een snede gemaakt in de ader en vloeide er bloed.

Het nut van deze ingreep was het vernieuwen van bloed bij koorts.

Was hijde barbier klaar met het aderlaten, dan werd de verbanden uitgespoeld en buiten de deur aan de stok te drogen gehangen. Hierdoor konden voorbijgangers zien dat de barbier het aderelaten in de vingers had en tevens dat hij 'vrij' was: "de volgende graag!"

Het windsel dat door het bloed rood gekleurd was (waspoeder bestond nog niet in die tijd) en het witte afbindverband dwarrelden door de wind spiraalvormig door elkaar en zie daar: de kapperspaal zag het levenslicht!

 

VERSCHIL MOET ER ZIJN

Toen het de gegoede burgerij gegund werd om aan een universiteit medicijnen te studeren, kon men zich kwalificeren tot Doctor.

Tja: dan was je natuurlijk meer dan een 'gewone' barbier.

Dit maakten ze dan ook duidelijk zichtbaar: er ontstond een verschil tussen langjassen en kortjassen.

Onder auspicien van de docter mocht de barbier- chirurgijn het vuile werk verrichten.

Voordeel voor hem was dat hij ten opzichte van de 'gewone barbiers' een stuk geleerder over kwam.

De doctor had verstand van de bloedsomloop en wist daarom onderscheid te maken tussen het zuurstofrijke, arteriele bloed, wat als rood werd aangeduid en het zuurstofarme bloed wat met een blauwe kleur werd aangetekend.

Door aan te willen tonen dat men verstand van zaken had, voegde men dus aan de kapperspaal een derde kleur toe: Blauw!

 

NIET ALLES IS GOUD WAT ER BLINKT

Dat gold zeker in dit geval: de gouden bollen die de hedendaagse kapperspalen sieren, zijn oorspronkelijk afgeleid van de loden bekkens die gebruikt werden tijdens het aderlaten en om de bloedzuigers in te bewaren.

 

IN ONBRUIK GERAAKT

Ach, zoals dat gaat: bij de uitvinding van de electriciteit kwamen er op den duur ook scheerapparaten op de markt en die dreven de barbier van de werkvloer.

Hij schoolde zich om tot kapper, of om het chique te zeggen tot 'coiffeur'.

De kapperspaal, het symbool van de barbier, werd van de gevel gehaald en belandde in het gunstigste geval op zolder.

Daar lag hij een jaar of 50 te verstoffen tot er een nieuwe hype in opmars kwam: scheren met open mes, bij de barbier-nieuwe-stijl.

 

MANNEN MET BAARDEN

Het stoppelbaardje is uit.

Wil je als man goed voor de dag komen, dan draag je een volwassen baard.

Geen woest zeeroversgeval, maar een gesoigneerde haardracht onder de kin!

Pommade, snorrenvet: alles wordt uit (grootvaders) kast gehaald om er tip-top uit te zien.

Niet iedereen heeft het onderhoud van een mooie baard in de vingers.

Hierdoor voelden zich steeds meer mannen en vrouwen geroepen om het scheermes ter hand te nemen om mannen heerlijk te verwennen met een traditionele scheerbeurt.

 

PLAATJE COMPLEET

Tja: als je jezelf als barbier of kapper nieuwe stijl een beetje serieus neemt, dan ga je naar zolder om die kapperspaal die opa vroger aan de gevel had hangen naar beneden en hangt hem vol trots opnieuw aan de muur van je barbershop.

Wat nu? Weggegooid? Opgegeten door de houtwormen? Wat zonde...

Nieuwe kopen? Waar dan?

Daarbij: die nieuwe kapperspalen zijn toch niet echt mooi?

 

NIEUWE PAAL IN OUDE JAS

Gelukkig beoefen ik ook een oud beroep: ik ben namelijk ambachtelijk houtdraaier.

En omdat ik het fijn zou vinden als die mooie oude kapperspaal het straatbeeld weer zou bepalen, heb ik me geroepen gevoeld om de kapperspaal nieuw leven in te blazen.

De paal die u hier op de foto's ziet is echter nagelnieuw: door mij gedraaid.

Hij heeft echter het uiterlijk van een paal die minstens 70 jaar in weer en wind en uitlaatgassen aan de gevel heeft gehangen en vervolgens een jaar of 50 op zolder heeft gelogeerd.

Door gebruikmaking van een verouderende schilderstechniek kan hij in mijn ogen door voor een authentiek exemplaar, met dien verstande dat hij in de matte autolak is gespoten om hem het lot van zijn voorgangers te besparen.

Het bijbehorende roestvrij stalen frame wordt, naar gelang de situatie van de gevel waar hij aan komt te hangen, aangepast en voorzien van een laklaag: geen roest of verwering dus.

Of zie je jezelf al elk jaar de ladder opklimmen met in je hand een verfkwast in plaats van een scheerkwast?

Nee toch?

 

MAATWERK

Het hele maakproces van deze kapperspalen ligt in mijn hand(en).

Het draaien van en beschilderen wordt met de hand gedaan, evenals het vergulden.

De constructie van het ophangframe is maatwerk omdat elk pand waar hij bevestigd zou moeten worden, anders is.

Ook als de paal vrijstaand geplaatst moet worden, bedenk ik een oplossing.

Zo heeft elke kapperspaal op zich een ander uiterlijk en dat is zijn charme.

Het kan ook zij dat je zelf een afbeelding van een kapperspaal bezit.

Of dat je een eigen ontwerp in gedachten hebt waar je al jaren van droomt.

Schroom niet om je wens kenbaar te maken en poneer je diepste wens: jij vraagt en ik draai!

 

Met vriendelijke groet;

Nancy Gelderman, ambachtelijk houtdraaier/kunstenaar.